Παρασκευή 15 Νοεμβρίου 2019
Δευτέρα, 04 Δεκέμβριος 2017 14:54

Για όσους αποφασίζουν για εμάς χωρίς εμάς...

Από

Οι ανάγκες  για την αντιμετώπιση, διαχείριση και αποκατάσταση των επιπτώσεων στην υγεία από καταστροφές παγκοσμίως είναι σήμερα σημαντική προτεραιότητα των κοινωνιών. Κατά τα τελευταία 30 χρόνια φυσικές καταστροφές έχουν σκοτώσει 4 εκατομμύρια ανθρώπους και έχουν πλήξει περισσότερους από 1 δισεκατομμύριο! Δεν πρέπει να πειθόμαστε από αυτούς που θεωρούν μύθο την κλιματική αλλαγή. Το αντίθετο: η κλιματική αλλαγή είναι διαρκώς παρούσα και επηρεάζει σημαντικά τη ζωή μας. Στην Ελλάδα μάλιστα επιβεβαιώθηκε κατά δραματικό τρόπο η ύπαρξή της με την τραγωδία στη Μάνδρα της Αττικής. Θα είναι δύσκολο όμως να αντληθούν διδάγματα από την τραυματική αυτή εμπειρία χωρίς μια καλά σχεδιασμένη επιστημονική αξιολόγηση, η οποία θα βελτιώσει τη διαχείριση και την ετοιμότητα των αρχών και συνολικά της κοινωνίας στην επόμενη πιθανή καταστροφή. Όπως ειπώθηκε από την Gro Harlem Brundtland, Γενική Διευθύντρια της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO), για την αποτελεσματική διαχείριση των καταστροφών χρειάζονται έγκυρα και συγκρίσιμα στοιχεία, κατάλληλες τυποποιημένες μέθοδοι και ορισμοί,  μέτρα άμβλυνσης των συνεπειών ανεπιθύμητων συμβάντων, επιστημονική προετοιμασία και πολιτική δέσμευση. Τα παραπάνω σε συνδυασμό με την κοινωνική ετοιμότητα κάνουν τη διαφορά.

Τα συχνά χτυπήματα (σεισμοί, δασικές πυρκαγιές, πετρελαιοκηλίδα, πλημμύρες) μας θυμίζουν τις διαρκείς υποχρεώσεις μας αλλά και τις νέες προσπάθειες που πρέπει να καταβάλουμε για την πρόληψη και την αντιμετώπιση - διαχείριση των καταστροφών. Την περίοδο 2000-2010 η Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας (ΕΣΔΥ) έχει υποβάλλει στις  αρμόδιες ελληνικές αρχές χρήσιμες προτάσεις και έχει πραγματοποιήσει σειρά επιστημονικών ανακοινώσεων σε διεθνή συνέδρια σε πολλές χώρες (Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία, Σερβία, Ισραήλ, Τουρκία, Η.Π.Α.) που αφορούν στην πρόληψη και αντιμετώπιση των υγειονομικών επιπτώσεων από φυσικές, κοινωνικές και ανθρωπιστικές κρίσεις και καταστροφές (δασικές πυρκαγιές, οικονομική κρίση και λιτότητα, κ.α.). Όπως δήλωσε ο Πρόεδρος της WADEM (Παγκόσμιας Εταιρείας Επείγουσας Ιατρικής και Ιατρικής Καταστροφών) αξίζουν πολλά συγχαρητήρια στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας της Ελλάδας για τις υποδειγματικές και αξιέπαινες προσπάθειές της όσον αφορά τους πληγέντες πληθυσμούς αλλά και για τη σύσφιξη σχέσεων μεταξύ γειτονικών  κρατών. Υπενθυμίζουμε ότι η ΕΣΔΥ ιδρύθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο ως απάντηση στις άθλιες συνθήκες υγείας της εποχής, με σκοπό να ενισχυθεί η φτωχή, τότε, επιστημονική γνώση στη χώρα μας, να διαμορφωθεί κουλτούρα δημόσιας υγείας και  να οικοδομηθεί σταθερή συνεργασία με τη διεθνή κοινότητα.

Οι εν λόγω παρεμβάσεις και προτάσεις της ΕΣΔΥ αποτελούν προϊόν συνεργασίας με την Αίγυπτο, την Τουρκία, καθώς και με διάφορα ιδρύματα στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο με την υποστήριξη των ελληνικών αρχών. Λυπούμαστε όμως γιατί καμία πρόταση δεν εφαρμόστηκε, μολονότι όλες έχαιραν αποδοχής. Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές, καρπός πολύχρονης έρευνας και επιστημονικής συνεργασίας με τους αρμόδιους ελληνικούς και διεθνείς φορείς,  παραμένουν πολύ επίκαιρες και σήμερα και αφορούν: 1) στη δημιουργία μεταπτυχιακών σπουδών βασισμένων στη δημόσια υγεία, την ανθρώπινη ασφάλεια και την υγειονομική διπλωματία, 2) στην προώθηση της ευρύτερης δυνατής συνεργασίας με τις χώρες της Νοτιοανατολικής Μεσογείου και ιδίως με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ειρήνης και Ανάπτυξης του Ο.Η.Ε στο Βελιγράδι και 3) στη σύσταση Συμβουλευτικής Επιτροπής Υψηλού Επιπέδου για την προώθηση της κοινωνικής επιστημονικής ετοιμότητας, των σχετικών εκπαιδευτικών προσεγγίσεων και τη διευκόλυνση της παρακολούθησης των καταστροφών. Η παραπάνω κατεύθυνση προέκυψε κατά τη διάρκεια διαβούλευσης στο Υπουργείο Υγείας με τη συμμετοχή διεθνών εμπειρογνωμόνων και μελών της WADEM. Επίσης, αξίζει να σημειώσουμε ότι η WADEM αξιολόγησε τις ελληνικές δασικές πυρκαγιές του 2007 και επέστησε την προσοχή στον κίνδυνο πλημμυρών ως αποτέλεσμα των μπαζωμένων ρεμάτων. Η σημασία της πρόβλεψης  - σύστασης αυτής αποδείχθηκε, για μία ακόμη φορά, στην πρόσφατη καταστροφή στη Δυτική Αττική.

Πυλώνες του εγχειρήματος αυτού ήταν η συνεργασία μεταξύ των βαλκανικών χωρών και η ανάπτυξη συστήματος για την αντιμετώπιση περιστατικών των βαλκανικών χωρών, με αμοιβαία λειτουργικότητα- συμβατότητα με το αντίστοιχο αμερικανικό μοντέλο και, ευρύτερα, η διεθνής επιστημονική συνεργασία με στόχο την πρόσβαση σε στρατηγικές έρευνας και τεχνογνωσίας για τη διαχείριση των υγειονομικών συνεπειών των κρίσεων και καταστροφών. Όσον αφορά στην ελληνοτουρκική συνεργασία, εκδόθηκε, υπό την αιγίδα της WADEM, ένας τόμος με τίτλο «Διαχείριση Καταστροφών Υγείας: κτίζοντας την ελληνοτουρκική Αλληλεγγύη», το οποίο πρότεινε την ενοποίηση της δημόσιας υγείας και της διαχείρισης των καταστροφών σε ένα ενιαίο μέσο κοινωνικής πολιτικής και μια ενισχυμένη γέφυρα μεταξύ της ΕΣΔΥ και του ΕΚΑΒ. Το περιεχόμενό του περιελάμβανε ένα επεξεργασμένο μοντέλο υγειονομικής καταστροφής, μια νέα θεωρία βασισμένη σε διεθνή πρότυπα καταστροφών, ενώ παράλληλα ενθαρρυνόταν η προώθηση από τα δύο αντίστοιχα υπουργεία. Αντίγραφα του βιβλίου παρουσιάστηκαν στο ελληνικό προξενείο της Κωνσταντινούπολης. Ένα παρόμοιο βιβλίο για την συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, αν και καλά ανεπτυγμένο, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, ωστόσο υπογράφηκε πρωτόκολλο συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

Είναι αξιοσημείωτο ότι τελευταία σχεδιάζεται μια Βαλκανική Σχολή Δημόσιας Υγείας στο Βελιγράδι αξιοποιώντας το μοντέλο της Εθνικής Σχολής Δημόσιας  Υγείας της Ελλάδας, σε συνεργασία με Αμερικανικά Πανεπιστήμια, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ειρήνης Ανάπτυξης, το Εντεταλμένο Πανεπιστήμιο της Ειρήνης των Ηνωμένων Εθνών στα Βαλκάνια.

Το αν η εφαρμογή αυτών των συστάσεων θα είχε μειώσει την τρομερή ταλαιπωρία στη Μάνδρα είναι ένα ανοιχτό ερώτημα. Εντούτοις, μια εθνική στρατηγική για την πρόληψη και διαχείριση των καταστροφών θα είχε πετύχει χειροπιαστά θετικά αποτελέσματα: μείωση των φυσικών απωλειών και του συνακόλουθου ψυχολογικού τραύματος, καλύτερη απάντηση – ανταπόκριση του συστήματος πολιτικής προστασίας και του συστήματος υγείας. Όσον αφορά στη Μάνδρα, η έγκαιρη κατασκευή των υδατικών διαύλων και των έργων αντιπλημμυρικής προστασίας θα άμβλυνε το τρομακτικό αποτέλεσμα της καταστροφής. Εξάλλου, ολόκληρη η Αττική έχει μεγάλη ανάγκη για ανάλογα δημόσια έργα.

Στην εποχή μας, εποχή λιτότητας αλλά και προσφυγικής – μεταναστευτικής κρίσης η ενίσχυση και προσαρμογή του Συστήματος Υγείας της χώρας στις νέες συνθήκες αποτελεί μείζονα προτεραιότητα. Οι επενδύσεις με σκοπό την ενίσχυση και την προστασία της υγείας στην Ελλάδα θα συνεισφέρουν και στην ασφάλεια των Ευρωπαίων κι αυτό οφείλουν να το καταλάβουν οι ιθύνοντες της Ε.Ε. Σήμερα η Ελλάδα είναι εγκλωβισμένη μεταξύ μίας δυσκίνητης, της περισσότερες φορές, εγχώριας γραφειοκρατίας και μιας άκαμπτης, συχνά και αδιάφορης ή ακόμη και ανάλγητης Ευρώπης. Ιδίως δε ως προς την πρόληψη και την αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων η χώρα μας παραμένει αδύναμη. Από τη μια, το πολιτικό σύστημα έχει στην πράξη αφαιρέσει κάθε δυνατότητα αυτόνομης δράσης από τους επιστημονικούς θεσμούς και τα ιδρύματα ενώ, από την άλλη, η πνευματική ελίτ δεν έχει συμβάλλει στα δημόσια πράγματα, ανάλογα με τις τεράστιες δυνατότητές της. Η πρότασή μου, τελικά, είναι η σταθερή συνεργασία με διεθνώς καταξιωμένα ιδρύματα σε θέματα δημόσιας υγείας και η ανάπτυξη διπλωματίας της υγείας στη διαχείριση κρίσεων. Η οικοδόμηση, τελικά, μίας νέας κουλτούρας, με θεμέλια την αλληλεγγύη, την πρόληψη, τον επιστημονικό σχεδιασμό, την ισότιμη συνεργασία με τη διεθνή κοινότητα. Με την Ελλάδα στην πρωτοπορία, φορέα καινοτόμων ιδεών και δράσεων, όπως έχει συμβεί αρκετές φορές στο παρελθόν και ειδικά στην εποχή του Ελευθέριου Βενιζέλου.

* O Jeffrey Levett είναι ομότιμος Καθηγητής Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας, Καθηγητής Ευρωπαϊκού Κέντρου Ειρήνης και Ανάπτυξης, Πανεπιστήμιο της Ειρήνης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ΟΗΕ, Βελιγράδι