Δευτέρα 14 Οκτωβρίου 2019
Τρίτη, 31 Ιανουάριος 2017 18:28

Στοματική υγεία: Δικαίωμα ή πολυτέλεια;

Από

«Δεν είμαι πελάτης, δεν είμαι αγοραστής ούτε χρήστης υπηρεσιών. Δεν είμαι φυγόπονος, τζαμπατζής, ζητιάνος, αλλά ούτε και κλέφτης. Δεν είμαι ένας εθνικός αριθμός ασφάλισης ούτε ένα στίγμα σε μια οθόνη. Πλήρωσα τις υποχρεώσεις μου και με το παραπάνω, και είμαι περήφανος γι’ αυτό. (…) Είμαι άνθρωπος, όχι σκύλος. Και ως άνθρωπος διεκδικώ τα δικαιώματά μου και απαιτώ να μου φέρεστε με σεβασμό(«I, Daniel Blake», ταινία των Ken Loach και Paul Laverty, 2016).

Αναμφισβήτητα, την περίοδο της κρίσης το ΕΣΥ στενάζει υπό το βάρος των μνημονιακών περικοπών αλλά και των χρόνιων παθογενειών του. Ωστόσο, η δωρεάν πρόσβαση των ανασφάλιστων στην υγειονομική περίθαλψη έχει θεσμικά διασφαλισθεί με το νόμο 4368/2016. Όμως το θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα στην υγεία αναιρείται πλήρως σε ό,τι αφορά στη στοματική υγεία, για την οποία δεν υπάρχει καμία μέριμνα και η πρόσβαση στην οδοντιατρική φροντίδα είναι απολύτως ταξική.

Για κάποιους η στοματική υγεία φαντάζει ως «πολυτέλεια στην περίοδο της κρίσης». Όμως η σημασία της έχει πλέον αναγνωριστεί από την επιστημονική κοινότητα: η στοματική υγεία είναι αναπόσπαστο τμήμα της γενικής υγείας και της ποιότητας ζωής, τις οποίες και επηρεάζει σημαντικά, ενώ παράλληλα έχει σημαντικές επιπτώσεις και στην παραγωγική και κοινωνική λειτουργία. Επιπροσθέτως, η κακή στοματική υγεία συνεπάγεται και μεγάλη οικονομική επιβάρυνση των Συστημάτων Υγείας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Η απουσία, δε, οργανωμένου πλαισίου παροχής πλήττει ιδιαίτερα τους φτωχούς, όπως επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Με βάση τα παραπάνω, η στοματική υγεία δεν αποτελεί δευτερεύον ζήτημα, αλλά προτεραιότητα κεφαλαιώδους σημασίας, με ιατρικούς, κοινωνικούς, δημοσιονομικούς και αναπτυξιακούς όρους.

Ομολογουμένως, στην Ελλάδα τα πράγματα δεν ήταν ποτέ ρόδινα για τη στοματική υγεία και την οδοντιατρική φροντίδα, ούτε καν την περίοδο της κάλπικης «ευημερίας». Πριν την υπογραφή του πρώτου μνημονίου είχαμε το παράδοξο η χώρα να έχει τη μεγαλύτερη οδοντιατρική δαπάνη διεθνώς, ως προς το ΑΕΠ της[1], χωρίς όμως να έχει και ανάλογα αποτελέσματα στη στοματική υγεία. Η αναιμική παρουσία του δημόσιου τομέα στη χρηματοδότηση, ο κατακερματισμός των δημόσιων υπηρεσιών παροχής οδοντιατρικής φροντίδας, η άναρχη λειτουργία του ιδιωτικού τομέα, η απουσία αξιολόγησης τόσο στον δημόσιο όσο και στον και ιδιωτικό τομέα ήταν βασικές πτυχές αυτού του ανορθολογισμού.

Η έλευση όμως των μνημονίων όξυνε δραματικά τα προβλήματα: οι ανισότητες πρόσβασης στην οδοντιατρική φροντίδα διευρύνονται, οι ακάλυπτες ανάγκες περίθαλψης των πολιτών αυξάνονται επικίνδυνα, το επίπεδο στοματικής υγείας επιδεινώνεται. Σύμφωνα με την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ (2016), την περίοδο 2009-2015 η οδοντιατρική δαπάνη των νοικοκυριών (τα χρήματα που εισφέρουν «από την τσέπη τους» οι πολίτες) κατακρημνίστηκε από σχεδόν δύο δισεκατομμύρια σε 701 εκατομμύρια (μείωση 64%), καθώς την ίδια ώρα τα νοικοκυριά υποχρεώθηκαν να επωμιστούν το βάρος της χρηματοδότησης της νοσοκομειακής περίθαλψης (αύξηση δαπάνης νοικοκυριών κατά 45,69%) και των φαρμάκων (αύξηση κατά 27,9%)! Με άλλα λόγια, η οδοντιατρική φροντίδα υπήρξε ο μεγάλος χαμένος των περιοριστικών πολιτικών, καθώς οι πολίτες υποχρεώθηκαν να ελαχιστοποιήσουν τη χρήση οδοντιατρικών  υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα, την ώρα που η δραματική υποχρηματοδότηση, υποστελέχωση και περαιτέρω υποβάθμιση των δημόσιων οδοντιατρικών υπηρεσιών τους στερεί, επίσης, μία αυτονόητη διέξοδο. Αποτέλεσμα: την περίοδο 2009 – 2014, το ποσοστό του πληθυσμού, ηλικίας 16 ετών και άνω, που δηλώνει ότι δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες οδοντιατρικής περίθαλψης που έχει αυξήθηκε κατά 111,5%![2]. Αν στα παραπάνω προσθέσουμε την έκρηξη των φαινομένων υποαπασχόλησης, «μισθωτοποίησης», μαύρης εργασίας, ετεροαπασχόλησης, μετανάστευσης των οδοντιάτρων, ιδίως των νέων, έχουμε μπροστά μας τη συνολική εικόνα που καθιστά επιτακτική την παρέμβαση του κράτους!

Απαιτείται ο αναπροσανατολισμός του Συστήματος Υγείας υπέρ της πρόληψης αλλά και η κάλυψη των βασικών αναγκών περίθαλψης των πολιτών. Η ανασυγκρότηση των δημόσιων οδοντιατρικών υπηρεσιών με λογικό κόστος, η σύναψη σύμβασης του ΕΟΠΥΥ με πιστοποιημένους ελευθεροεπαγγελματίες οδοντίατρους, η διαφανής και επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση αποτελούν κλειδιά της προτεινόμενης μεταρρύθμισης. Στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για τη στοματική υγεία είναι αναγκαίο και πολλαπλά ωφέλιμο να εξασφαλισθεί η πλήρης προληπτική και θεραπευτική κάλυψη σε παιδιά και ειδικές ομάδες και να χορηγηθεί μία βασική προληπτική και θεραπευτική δέσμη σε κάθε ενήλικο, σε συνδυασμό με την εφαρμογή μέτρων δημόσιας υγείας και κοινωνικής οδοντιατρικής (έλεγχος κατανάλωσης ζάχαρης, προγράμματα προαγωγής υγείας στην Κοινότητα κ.α.).

Βασική προϋπόθεση, όπως υποστηρίζουμε από το 2011, η θέσπιση της Ρήτρας Οδοντιατρικής, ενός, δηλαδή, δεσμευτικού ποσοστού της συνολικής δημόσιας δαπάνης υγείας, το οποίο θα κατευθύνεται αποκλειστικά στη στοματική υγεία και την οδοντιατρική φροντίδα. Η πρόταση αυτή κερδίζει διαρκώς έδαφος καθώς, χωρίς να  προσκρούει στους περιορισμούς των μνημονίων, εξασφαλίζει σημαντικά αυξημένους δημόσιους πόρους για τη στοματική υγεία, με βάση μία πιο δίκαιη και ορθολογική ιεράρχηση των αναγκών.

Πάνω απ’ όλα όμως, ο τόπος έχει ανάγκη από ένα κίνημα για την «αποεμπορευματοποίηση»[3] των κοινωνικών αγαθών και την κατοχύρωση στην πράξη των κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών. Μια διαδικασία επίπονη, που ταυτίζεται ουσιαστικά με την αναζήτηση ενός εναλλακτικού στην κοινωνική λεηλασία οράματος.



[1] Η συνολική οδοντιατρική δαπάνη της χώρας το 2000 ήταν 1,1,% του ΑΕΠ, διπλάσια του μ.ο. ΕΕ 15 (Widström E & Eaton KA. Oral healthcare systems in the extended European union. Oral Health Prev Dent. 2004;2(3):155-94) και έφθασε έως το 1,5% του ΑΕΠ το 2004 (Σίσκου και συν. Η δαπάνη υγείας στην Ελλάδα – το ελληνικό παράδοξο. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής 2008, 25(5):663-672).

 

[2]Eurostat 2016 (http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do)

[3] Esping-Andersen G. The Three Worlds of Welfare Capitalism. Princeton University press, New Jersey, USA, 1990.

* Ο Αριστομένης Συγγελάκης είναι διδάκτορας Κοινωνικής Οδοντιατρικής

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Burn out: Πως θα απαλλαγώ; Νέοι καιροί, νέα καθήκοντα »